Σκλήρυνση κατά πλάκας: Τα βλαστοκύτταρα σταμάτησαν την εξέλιξη της νόσου

Μια διεθνής ομάδα ερευνητών εξέτασε την έγχυση βλαστοκυττάρων στον εγκέφαλο ασθενών με δευτερογενή προϊούσα πολλαπλή σκλήρυνση (ή σκλήρυνση κατά πλάκας). Όπως έδειξαν τα αποτελέσματα της μικρής κλίμακας κλινικής δοκιμής, η θεραπεία ήταν ασφαλής, καλά ανεκτή και είχε μακροχρόνια διάρκεια που προστάτευε τον εγκέφαλο από περαιτέρω βλάβες.

Η κλινική δοκιμή με επικεφαλής ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου στη Bicocca και το Hospital Casa Sollievo della Sofferenza είναι ένα σημαν

τι

κό βήμα προς την ανάπτυξη κυτταρικής θεραπείας για δευτερογενή προϊούσα σκλήρυνση κατά πλάκας.

Οι μορφές της σκλήρυνσης κατά πλάκας

Περισσότεροι από δύο εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με σκλήρυνση κατά πλάκας. Το 80%-85% αυτών εμφανίζει τη διαλείπουσα-υποτροπιάζουσα μορφή που χαρακτηρίζεται από εξάρσεις και υφέσεις.

Κανένας ασθενής δεν ανέφερε συμπτώματα που να υποδηλώνουν υποτροπή ή παρουσίασε γνωστική έκπτωση

Ένα ποσοστό της τάξης του 10%-15% εμφανίζει πρωτοπαθή προϊούσα σκλήρυνση κατά πλάκας που χαρακτηρίζεται από προοδευτική ανάπτυξη αναπηρίας από την έναρξη των συμπτωμάτων, χωρίς υποτροπές.

Συνήθως εμφανίζεται ως προοδευτική δυσκολία στο

περπάτημα

, ενώ συχνά συνυπάρχουν ουρολογικά συμπτώματα όπως συχνουρία και ακράτεια. Οι ασθενείς μπορεί επίσης να εμφανίσουν κόπωση, προβλήματα μνήμης και όρασης και

κατάθλιψη

.

Η μορφή αυτή εμφανίζεται εξίσου και στα δύο φύλα και σε μεγαλύτερες ηλικίες (40-50 ετών).

Η δευτερογενής προϊούσα σκλήρυνση κατά πλάκας χαρακτηρίζεται από την προοδευτική επιδείνωση της νευρολογικής λειτουργίας και την εξέλιξη της αναπηρίας χωρίς την εμφάνιση υποτροπών.

Ακολουθεί την υποτροπιάζουσα μορφή μετά από άγνωστη χρονική περίοδο η οποία συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 10 και 25 ετών μετά τη διάγνωση.

Αν και οι νέες θεραπείες θέτουν φρένο στη μετάβαση των ασθενών από υποτροπιάζουσα σε δευτερογενή προϊούσα νόσο, τα δύο τρίτα των ατόμων με σκλήρυνση κατά πλάκας ακόμα και σήμερα περνούν σε αυτή τη δευτερογενή προϊούσα φάση της νόσου στην οποία η αναπηρία γίνεται σταθερά μεγαλύτερη.

Στη σκλήρυνση κατά πλάκας, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται κατά λάθος στα νευρικά κύτταρα και καταστρέφει τη μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα γύρω από τις νευρικές ίνες, με αποτέλεσμα τα σήματα να μην αποστέλλονται σωστά στον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό.

Κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος – “κλειδί”

«Βασικά» ανοσοκύτταρα που εμπλέκονται σε αυτή τη διαδικασία είναι τα μακροφάγα των οποίων το καθήκον είναι να επιτεθούν στους εισβολείς και να τους εξαλείψουν. Ένας συγκεκριμένος τύπος μακροφάγων που ονομάζονται μικρογλοιακά κύτταρα βρίσκεται σε όλο τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό. Στις προχωρημένες μορφές της νόσου, αυτά τα κύτταρα εξαπολύουν επίθεση στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, προκαλώντας χρόνια φλεγμονή και βλάβη των νευρικών κυττάρων.

Πειράματα σε ποντίκια

Οι πρόσφατες εξελίξεις έχουν δημιουργήσει ελπίδες ότι οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα θα μπορούσαν να βάλουν φρένο σε αυτές τις βλάβες. Αυτές οι θεραπείες περιλαμβάνουν μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων, εκείνων των πολυδύναμων κυττάρων που μπορούν να προγραμματιστούν να μετατραπούν σε σχεδόν οποιοδήποτε τύπο κυττάρου στο σώμα.

Μια προηγούμενη μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ σε ποντίκια έδειξε ότι τα επαναπρογραμματισμένα κύτταρα του δέρματος που μετατράπηκαν σε βλαστοκύτταρα του εγκεφάλου και μεταμοσχεύθηκαν στο κεντρικό νευρικό σύστημα βοήθησαν στη μείωση της φλεγμονής και στην «επιδιόρθωση» της βλάβης που προκαλεί η σκλήρυνση κατά πλάκας στον εγκέφαλο.

Έγχυση νευρικών βλαστοκυττάρων απευθείας στον ανθρώπινο εγκέφαλο

Τώρα, στη δημοσίευσή τους στο περιοδικό Cell Stem Cell, οι επιστήμονες αναφέρουν ότι ολοκλήρωσαν την πρώτη μικρής κλίμακας κλινική δοκιμή έγχυσης νευρικών βλαστοκυττάρων απευθείας στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Συγκεκριμένα, στη δοκιμή συμμετείχαν 15 ασθενείς με δευτεροπαθή προϊούσα πολλαπλή σκλήρυνση από δύο νοσοκομεία της Ιταλίας.

«Πηγή» ένα μόνο έμβρυο

Τα βλαστοκύτταρα προήλθαν από κύτταρα στον

εγκεφαλικό

ιστό ενός εμβρύου μετά από έκτρωση. Η ομάδα από την Ιταλία είχε προηγουμένως αποδείξει ότι ένας μόνο δότης είναι αρκετός για την παραγωγή κυριολεκτικά απεριόριστου αριθμού βλαστοκυττάρων. Στο μέλλον, σύμφωνα με τους ερευνητές, θα είναι δυνατή η λήψη κυττάρων απευθείας από τον ίδιο τον ασθενή – κάτι που θα βοηθήσει να ξεπεραστούν τα προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση του εμβρυϊκού ιστού.

Λίγες παροδικές ή αναστρέψιμες παρενέργειες

Οι ασθενείς στη δοκιμή παρακολουθήθηκαν για 12 μήνες – κατά τη διάρκεια των οποίων δεν καταγράφηκαν θάνατοι που σχετίζονται με τη θεραπεία ή σοβαρές παρενέργειες. Υπήρχαν ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες που ήταν παροδικές ή αναστρέψιμες.

Σταθεροποίηση της νόσου

Όλοι οι ασθενείς είχαν υψηλό βαθμό αναπηρίας στην αρχή της κλινικής δοκιμής – οι περισσότεροι ήταν καθηλωμένοι σε αναπηρικό καροτσάκι, για παράδειγμα – αλλά κατά τη διάρκεια της 12μηνης παρακολούθησης, κανένας δεν παρουσίασε επιδείνωση της κατάστασής τους. Κανένας ασθενής δεν ανέφερε συμπτώματα που να υποδηλώνουν υποτροπή ή παρουσίασε γνωστική έκπτωση. Συνολικά, σύμφωνα με τους ερευνητές, σημειώθηκε σταθεροποίηση της νόσου, χωρίς σημάδια εξέλιξης (αν και το υψηλό επίπεδο αναπηρίας που είχαν οι εθελοντές από την αρχή της μελέτης καθιστούσε δύσκολη την επιβεβαίωση).

Μεγάλη δόση, μεγάλη καταστολή της φλεγμονής

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης μια υποομάδα ασθενών για πιθανές αλλαγές στον όγκο του εγκεφαλικού ιστού που σχετίζονται με την εξέλιξη της νόσου. Είδαν ότι όσο μεγαλύτερη ήταν η δόση των κυττάρων που έλαβαν οι ασθενείς, τόσο μικρότερη ήταν η μείωση του όγκου του εγκεφάλου. Πιστεύουν ότι αυτό συμβαίνει επειδή η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων καταστέλλει τη φλεγμονή στον εγκέφαλο.

Περιορισμοί της μελέτης

Όπως ανέφερε ο καθηγητής

Στέφανος Πλούτσινος

από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, ο οποίος ήταν ένας από τους δύο επικεφαλής της μελέτης

«Χρειαζόμαστε απεγνωσμένα νέες θεραπείες για τη δευτερογενή προϊούσα σκλήρυνση κατά πλάκας και είμαι προσεκτικά αισιόδοξος ότι τα ευρήματά μας είναι ένα βήμα προς την ανάπτυξη κυτταρικής θεραπείας κατά της σκλήρυνσης κατά πλάκας».

Ο καθηγητής αναγνώρισε ότι η συγκεκριμένη μελέτη είχε περιορισμούς.

“Αυτή ήταν μια μικρής κλίμακας κλινική δοκιμή και μπορεί να υπήρξαν παράγοντες που μπήκαν στα αποτελέσματα, όπως τα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα που έπαιρναν οι ασθενείς. Ωστόσο, το γεγονός ότι η θεραπεία μας ήταν ασφαλής και η επίδρασή της διήρκεσε τους 12 μήνες της μελέτης δείχνει ότι μπορούμε να περάσουμε στην επόμενη φάση των κλινικών δοκιμών».

Η επόμενη φάση των κλινικών δοκιμών έρχεται σύντομα

Ο συνεπικεφαλής της μελέτης, Prof

Angelo Vescovi

από το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου στη Bicocca σημείωσε από την πλευρά του ότι

«Χρειάστηκαν σχεδόν τρεις δεκαετίες για να μεταφραστεί η ανακάλυψη εγκεφαλικών βλαστικών κυττάρων σε αυτή την πειραματική θεραπευτική προσέγγιση. Αυτή η συγκεκριμένη μελέτη προσθέτει στον αυξανόμενο ενθουσιασμό σε αυτόν τον τομέα και ανοίγει το δρόμο για ευρύτερες κλινικές δοκιμές αποτελεσματικότητας που θα ξεκινήσουν σύντομα».